Ομίχλη εγκεφάλου: Τι την προκαλεί, ποια τα συμπτώματα και πώς την αντιμετωπίζουμε

Η ομίχλη εγκεφάλου (brain fog) δεν αποτελεί μια πάθηση που διαγιγνώσκεται επίσημα από τους γιατρούς. Όπως εξηγεί η Shehroo Pudumjee, PhD, νευροψυχολόγος στο Cleveland Clinic Lou Ruvo Center for Brain Health, πρόκειται για ένα γενικό όρο που χρησιμοποιείται για να περιγράψει ορισμένα συχνά γνωστικά συμπτώματα, τα οποία μπορεί να διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Κοινός παρονομαστής όλων, όμως, είναι η αίσθηση ότι η σκέψη και/ή η μνήμη δεν λειτουργούν τόσο αποδοτικά όσο παλαιότερα.

Πιθανά σημάδια και συμπτώματα

Η Dr. Pudumjee αναφέρει ότι η ομίχλη εγκεφάλου εκδηλώνεται με τη μορφή «γνωστικών δυσλειτουργιών», οι οποίες αφορούν συνήθως:

• στην προσοχή
• στη συγκέντρωση
• στη μάθηση
• στη βραχυπρόθεσμη μνήμη.

Σύμφωνα με τη Danielle Wilhour, MD, επίκουρη καθηγήτρια Νευρολογίας στο University of Colorado School of Medicine, αυτές οι δυσλειτουργίες μπορεί να τις βιώνει κανείς ως εξής:

• Δυσκολία στο να κάνει πολλά πράγματα ταυτόχρονα.
• Δυσκολία στην κατανόηση και εκμάθηση νέων εννοιών ή συμπεριφορών, σε σχέση με παλαιότερα.
• Αίσθηση ότι έχει μια λέξη «στην άκρη της γλώσσας του», αλλά δεν μπορεί να τη θυμηθεί.
• Δυσκολία να θυμηθεί γιατί μπήκε σε ένα δωμάτιο ή τι ήθελε να κάνει εκεί.
• Δυσκολία να θυμηθεί λεπτομέρειες από συζητήσεις.
• Δυσκολία στην αφομοίωση νέων πληροφοριών με την ίδια ευκολία όπως παλιά.
• Εύκολη απόσπαση της προσοχής και δυσκολία να διατηρήσει τον ειρμό του.

Είναι χαρακτηριστικό ότι, σε μία μελέτη που εξέτασε πώς χρησιμοποιείται ο όρος «brain fog» σε αναρτήσεις στο Reddit, οι συμμετέχοντες περιέγραψαν την εμπειρία αυτή με όρους, όπως «αποπροσωποποίηση ή αποσύνδεση από το περιβάλλον (dissociation), κόπωση, αφηρημάδα και υπερβολική νοητική προσπάθεια».

Ομίχλη εγκεφάλου: Πιθανές αιτίες

Μία από τις μεγαλύτερες δυσκολίες στην κατανόηση της ομίχλης εγκεφάλου είναι ότι μπορεί να οφείλεται σε πολλές και διαφορετικές αιτίες. Παρόλα αυτά, υπάρχουν ορισμένες συχνές αιτίες που αξίζει να ληφθούν υπ’ όψιν.

• Ορμονικές αλλαγές

Η εμμηνόπαυση και η εγκυμοσύνη μπορούν και οι δύο να συμβάλουν στην εμφάνιση ομίχλης εγκεφάλου, αναφέρει η Dr. Wilhour. Έρευνες δείχνουν ότι οι έγκυες γυναίκες συχνά αναφέρουν σύγχυση, αποπροσανατολισμό και μια αίσθηση «θολού μυαλού» (κάποιοι αποκαλούν αυτή την κατάσταση “pregnancy brain”).

Όσον αφορά την εμμηνόπαυση, μία μελέτη εξηγεί ότι οι δυσκολίες στη μνήμη μπορεί να ξεκινήσουν ήδη από τα πρώτα στάδια και να συνεχιστούν μέχρι και τη μετεμμηνοπαυσιακή περίοδο, πιθανότατα λόγω της επίδρασης που έχουν τα οιστρογόνα στις επιδόσεις της μνήμης.

• Διατροφικοί παράγοντες

Η ανεπαρκής πρόσληψη βιταμινών και μετάλλων μπορεί να οδηγήσει σε ομίχλη εγκεφάλου. Συγκεκριμένα, η έλλειψη βιταμίνης Β12 ή σιδήρου μπορεί να προκαλέσει αναιμία, η οποία μειώνει τα επίπεδα ενέργειας και, έμμεσα, επηρεάζει τη γνωστική λειτουργία, εξηγεί η Dr. Wilhour.

Οι τροφικές αλλεργίες και οι δυσανεξίες ενδέχεται επίσης να επηρεάσουν τις γνωστικές ικανότητες. Σύμφωνα με έρευνα του οργανισμού Beyond Celiac, το 95% των ατόμων με μη κοιλιοκακική ευαισθησία στη γλουτένη ανέφεραν ότι βιώνουν ομίχλη εγκεφάλου.

• Φάρμακα

Ορισμένα φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν ομίχλη εγκεφάλου ως ανεπιθύμητη ενέργεια. Για παράδειγμα, η τοπιραμάτη, η οποία ενίοτε χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της ημικρανίας (συχνότερα για την πρόληψη των επιληπτικών κρίσεων), μπορεί να προκαλέσει μια πνευματική «θολούρα».

Επιπλέον, η λήψη πολλών διαφορετικών φαρμάκων ταυτόχρονα (η γνωστή πολυφαρμακία) μπορεί επίσης να συμβάλει στην εμφάνιση ομίχλης εγκεφάλου. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Αν κανείς διαπιστώσει ότι επηρεάζεται η καθαρότητα των σκέψεών του μετά την έναρξη χρήσης ενός φαρμάκου, καλό είναι να το συζητήσει με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό του. Ωστόσο, δεν πρέπει να διακόπτει ποτέ κάποιο συνταγογραφούμενο φάρμακο χωρίς πρώτα να συμβουλευτεί τον γιατρό του.

Τέλος, η μακροχρόνια χρήση αλπραζολάμης και διαζεπάμης, που χορηγούνται για την αντιμετώπιση του άγχους, μπορεί επίσης να προκαλέσει ομίχλη εγκεφάλου. Ακόμη κι αν κάποιον δεν τον επηρέαζαν παλαιότερα, όσο μεγαλώνει σε ηλικία τόσο πιο δύσκολα τα μεταβολίζει ο οργανισμός.

• Χημειοθεραπεία

Ο όρος “chemo brain” είναι πλέον ευρέως γνωστός και χρησιμοποιείται για να περιγράψει τα προβλήματα στη σκέψη που μπορεί να εμφανιστούν πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη θεραπεία του καρκίνου, σύμφωνα με το National Cancer Institute. Αυτή η πνευματική «ομίχλη» μπορεί να οφείλεται στον ίδιο τον καρκίνο, σε καταστάσεις που προκαλεί η νόσος (π.χ. κατάθλιψη ή διαταραχές ύπνου), αλλά και σε διάφορες θεραπείες, όπως η χημειοθεραπεία, η ακτινοθεραπεία και η ορμονοθεραπεία.

• Παθολογικές καταστάσεις

Η Dr. Wilhour επισημαίνει ότι η ομίχλη εγκεφάλου μπορεί να εμφανιστεί στο πλαίσιο πολλών ιατρικών παθήσεων, όπως το σύνδρομο ορθοστατικής ταχυκαρδίας (POTS), η αναιμία, ο διαβήτης, οι αγχώδεις διαταραχές, αλλά και τα αυτοάνοσα νοσήματα (π.χ. σκλήρυνση κατά πλάκας, σύνδρομο χρόνιας κόπωσης, κοιλιοκάκη και λύκος.

Μία από τις πιο συχνές παθήσεις που συνδέονται με γνωστικές δυσκολίες είναι ο υποθυρεοειδισμός, δηλαδή η μειωμένη λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα. Σύμφωνα με έρευνες, η κόπωση, η κατάθλιψη και οι δυσκολίες στη μνήμη και στις εκτελεστικές λειτουργίες του εγκεφάλου αποτελούν συχνά πρώιμα σημάδια του υποθυρεοειδισμού.

• COVID-19

Είναι πλέον γνωστό ότι η COVID-19 μπορεί να προκαλέσει επίμονες δυσκολίες στην προσοχή, τη συγκέντρωση και τη μνήμη, ακόμη και μετά την ανάρρωση από τη λοίμωξη, σύμφωνα με τα National Institutes of Health (NIH). Αυτό ενδέχεται να οφείλεται στη φλεγμονή που προκαλείται στον εγκέφαλο και επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα εγκεφαλικά κύτταρα. 

Αλλαγές στον τρόπο ζωής και αντιμετώπιση

Αν η ομίχλη εγκεφάλου επιμένει για περισσότερο από δύο εβδομάδες, καλό είναι να συμβουλευτεί κανείς τον γιατρό του, συνιστά η Dr. Pudumjee.

Η ομίχλη εγκεφάλου μπορεί να είναι φυσιολογική, ιδιαίτερα αν είσαι υπερφορτωμένος με υποχρεώσεις ή εξαντλημένος. Αν όμως αρχίσει να επηρεάζει την ποιότητα της ζωής σου, τότε είναι σημαντικό να αναζητήσεις την καθοδήγηση ενός επαγγελματία υγείας. Ο γιατρός θα λάβει το ιατρικό ιστορικό και πιθανόν να ζητήσει αιματολογικές εξετάσεις, καθώς για να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά η ομίχλη εγκεφάλου, είναι σημαντικό να εντοπιστούν και να θεραπευτούν τυχόν υποκείμενα προβλήματα υγείας που μπορεί να επηρεάζουν τη γνωστική λειτουργία.

Πέρα από αυτό, οι ειδικοί προτείνουν και κάποιες αλλαγές στον τρόπο ζωής, οι οποίες μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά:

• Τακτική άσκηση

150 λεπτά μέτριας έντασης άσκησης την εβδομάδα αρκούν, εφόσον η κατάσταση της υγείας σου το επιτρέπει. Σε αυτή την άσκηση περιλαμβάνεται και το περπάτημα. «Η άσκηση ενεργοποιεί τον εγκέφαλο, αλλά ταυτόχρονα κουράζει ευχάριστα το σώμα, βοηθώντας σε να κοιμηθείς καλύτερα το βράδυ», σχολιάζει η Dr. Pudumjee.

• Ποιοτικός ύπνος

Η Dr. Wilhour συνιστά ύπνο τουλάχιστον επτά ωρών κάθε βράδυ. Εξίσου σημαντικό, ωστόσο, είναι να διατηρεί κανείς ένα σταθερό πρόγραμμα ύπνου. «Να πηγαίνεις για ύπνο και να ξυπνάς περίπου την ίδια ώρα κάθε μέρα. Ίσως μπεις στον πειρασμό να ξενυχτήσεις για να ολοκληρώσεις περισσότερες δουλειές, αλλά την επόμενη μέρα δεν θα είσαι τόσο αποδοτικός. Ο ύπνος πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για όλους», λέει η Dr. Wilhour.

Πηγή: https://www.everydayhealth.com/emotional-health/brain-fog/