Μύθοι και Αλήθειες για την πρόσβαση στη φαρμακευτική καινοτομία στην Ελλάδα

Υπάρχει ένα άβολο, σκοτεινό, άρρητο μυστικό στη χώρα μας: η πρόσβαση στη φαρμακευτική καινοτομία στην Ελλάδα καθυστερεί συστηματικά, και αυτό κοστίζει ζωές.

γράφει η Βασιλική – Ραφαέλα Βακουφτσή,
Πρόεδρος Συλλόγου Ατόμων με Νόσο του Crohn και Ελκώδη Κολίτιδα Ελλάδας, Αντιπρόεδρος Ένωσης Ασθενών Ελλάδας

Στην Ελλάδα του 2025, το να μιλάμε για «πρόσβαση στη φαρμακευτική καινοτομία» μοιάζει κάποιες φορές με άσκηση υποκρισίας.

Η πρόσβαση των ασθενών στη φαρμακευτική καινοτομία αποτελεί ένα από τα πιο πολυσυζητημένα ζητήματα των τελευταίων ετών. Με τις πιέσεις στα δημόσια οικονομικά και την αυξανόμενη ζήτηση για νέες θεραπείες, η δημόσια συζήτηση συχνά κατακλύζεται από μύθους που θολώνουν την πραγματική εικόνα.

Μύθος 1: «Οι ασθενείς στην Ελλάδα έχουν πρόσβαση στην καινοτομία»

Η πρόσβαση δεν μετριέται στο χαρτί. Μετριέται στον χρόνο που περνά από την ευρωπαϊκή έγκριση, μέχρι να φτάσει πραγματικά το φάρμακο στον ασθενή. Κι αυτός ο χρόνος, στη χώρα μας, εξακολουθεί να είναι απαράδεκτα μεγάλος.

Έχουμε πρόσβαση μόνο όταν και εφόσον ολοκληρωθεί ένας μαραθώνιος εγκρίσεων, διαπραγματεύσεων και αναμονών.

Πολλές φορές, μιλάμε για μήνες (κάποιες φορές για χρόνια) έως ότου μια καινοτόμα θεραπεία αποζημιωθεί και γίνει διαθέσιμη. Αλλά ακόμη και τότε, η πρόσβαση δεν είναι ίση: διαφορετικά νοσοκομεία, διαφορετικές περιφέρειες, διαφορετικές «ερμηνείες» δημιουργούν μια επικίνδυνη ασυνέπεια.

Για έναν ασθενή με επιθετικό καρκίνο, σπάνια πάθηση ή προχωρημένο χρόνιο νόσημα, αυτή η καθυστέρηση συχνά καθορίζει την έκβαση της πορείας του και είναι απώλεια πολύτιμου χρόνου ζωής· είναι η διαφορά ανάμεσα στο «έχω μια επιλογή» και στο «δεν υπάρχει τίποτα άλλο να κάνω».

Κανένα κράτος που σέβεται τους πολίτες του δεν μπορεί να θεωρεί αυτή την κατάσταση «ικανοποιητική».

Μύθος 2: «Το ΙΦΕΤ εξασφαλίζει ομαλά την πρόσβαση»

Το ΙΦΕΤ επιτελεί έναν απολύτως κρίσιμο ρόλο για ασθενείς που περιμένουν φάρμακα, τα οποία δεν διατίθενται αλλιώς στη χώρα. Συχνά, μάλιστα, οι εργαζόμενοί του λειτουργούν στο όριο, με υψηλή αίσθηση ευθύνης.

Όμως η αλήθεια είναι ότι οι ασθενείς δεν θα έπρεπε να χρειάζεται να φτάσουν στο ΙΦΕΤ για να λάβουν θεραπεία. Η πρόσβαση μέσω ΙΦΕΤ δεν πρέπει να αποτελεί την «κανονικότητα», αλλά την εξαίρεση – ένα δίχτυ ασφαλείας, όχι υποκατάστατο ενός συστήματος που δεν λειτουργεί σωστά.

Το ΙΦΕΤ κάνει ό,τι μπορεί, πολλές φορές ηρωικά. Αλλά λειτουργεί σε περιβάλλον όπου οι διαδικασίες εισαγωγής επείγοντος φαρμάκου είναι αργές, και η δυνατότητα κάλυψης των αναγκών δεν είναι πάντα εξασφαλισμένη. Υπάρχουν ασθενείς που περίμεναν μήνες για φάρμακο που θεωρητικά «εισάγεται επειγόντως».

Το ΙΦΕΤ πρέπει να ενισχυθεί, όχι να χρησιμοποιείται ως δικαιολογία για τις ελλείψεις της υπόλοιπης αλυσίδας.

Η πρόσβαση σε νέες θεραπείες δεν είναι «τεχνικό» ζήτηµα, αλλά βαθιά πολιτικό.

Αλήθεια 1: Η πολιτική βούληση είναι καθοριστικός παράγοντας

Κάθε χώρα καθορίζει με σαφή πολιτική προτεραιότητα το πόσο γρήγορα θέλει να παρέχει καινοτομία. Η πρόσβαση σε νέες θεραπείες δεν είναι «τεχνικό» ζήτημα, αλλά βαθιά πολιτικό: αφορά το πού θα πάει το δημόσιο χρήμα, ποια είναι η αξία της Υγείας, και πώς διανέμεται ένα αγαθό που σώζει ή βελτιώνει ζωές. Η Ελλάδα έχει ανάγκη από μια σαφή, μακροπρόθεσμη στρατηγική για το τι είδους σύστημα υγείας θέλει, και πόσο είναι διατεθειμένη να επενδύσει σε αυτό.

Αλήθεια 2: Ο ασθενής παραμένει στο κέντρο, αλλά όχι πάντα, στην πράξη

Παρά τις συχνές αναφορές στην «ασθενοκεντρική» προσέγγιση, οι ασθενείς πολλές φορές αντιμετωπίζουν γραφειοκρατικά εμπόδια, ελλείψεις πληροφόρησης, άνισες πρακτικές και καθυστερήσεις που δεν δικαιολογούνται. Η πραγματική μεταρρύθμιση απαιτεί όχι μόνο οικονομικά μέτρα, αλλά και διαφάνεια, ψηφιακά εργαλεία, αξιολόγηση αποτελεσμάτων και συμμετοχή των ασθενών στις αποφάσεις.

Σε μια εποχή όπου η ιατρική πρόοδος τρέχει, το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν η Ελλάδα μπορεί να έχει πρόσβαση στην καινοτομία, αλλά αν είναι διατεθειμένη να λάβει τις πολιτικές αποφάσεις που απαιτούνται για να την εξασφαλίσει σε όλους, δίκαια και εγκαίρως.

Στο τέλος της ημέρας, το ζήτημα της πρόσβασης στη φαρμακευτική καινοτομία δεν αφορά ούτε μηχανισμούς, ούτε διαδικασίες. Αφορά ανθρώπους. Αφορά τον πατέρα που περιμένει μια θεραπεία για να δει το παιδί του να μεγαλώνει. Τη μητέρα που παλεύει να σταθεί όρθια, παρά την ασθένεια. Τον νέο που χρειάζεται μια ευκαιρία να συνεχίσει τη ζωή του.

Κανείς από αυτούς δεν έχει την πολυτέλεια του χρόνου που το σύστημα σπαταλά. Κανείς δεν μπορεί να περιμένει πίσω από χαρτιά, εγκρίσεις και αναβολές.

Η καινοτομία υπάρχει. Οι θεραπείες υπάρχουν. Το ερώτημα είναι αν θα επιτρέψουμε να φτάσουν σε όλους έγκαιρα και δίκαια.

Η Ελλάδα μπορεί –και πρέπει– να το κάνει πραγματικότητα. Γιατί καμία κοινωνία δεν κρίνεται από τις προθέσεις της, αλλά από το πώς φροντίζει τους πιο ευάλωτους. Και καμία ζωή δεν πρέπει να χαθεί, επειδή κάποιος, κάπου, αποφάσισε ότι μπορεί να περιμένει λίγο ακόμη.

Όσο η Ελλάδα καθυστερεί, οι ασθενείς πληρώνουν το κόστος. Και αυτό το κόστος είναι πολύ μεγάλο.

Ήρθε η ώρα η Yγεία να βρεθεί εκεί που πραγματικά ανήκει: στην κορυφή των προτεραιοτήτων μας.