Σε επίπεδο συστήματος, απέχουμε ακόμη από μια ουσιαστικά οργανωμένη ολιστική αντιμετώπιση των ασθενειών

Τα τελευταία χρόνια ακούμε όλο και συχνότερα τον όρο «ολιστική προσέγγιση της υγείας». Συχνά, όμως, ο όρος χρησιμοποιείται με τρόπο γενικό, χωρίς να αποσαφηνίζεται τι σημαίνει πραγματικά για τον άνθρωπο που ζει με μια νόσο. Για έναν ασθενή, η ολιστική φροντίδα δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, ούτε μια πολυτέλεια. Είναι η διαφορά ανάμεσα στο να αντιμετωπίζεται απλά ως μια διάγνωση και στο να αντιμετωπίζεται ως άνθρωπος με ανάγκες, φόβους, υποχρεώσεις, δικαιώματα και ζωή πέρα από την ασθένεια.

γράφει η Βασιλική – Ραφαέλα Βακουφτσή
Πρόεδρος Συλλόγου Ατόμων με Νόσο του Crohn και Ελκώδη Κολίτιδα Ελλάδος – HELLESCC
B’ Αντιπρόεδρος Ένωσης Ασθενών Ελλάδας

Στην πράξη, ολιστική προσέγγιση σημαίνει ότι το σύστημα υγείας δεν περιορίζεται στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων ή στη χορήγηση μιας θεραπείας. Σημαίνει ότι βλέπει το σύνολο της εμπειρίας του ασθενούς: τη σωματική του κατάσταση, την ψυχική του υγεία, την καθημερινή λειτουργικότητα, την εργασία, την οικογένεια, την κοινωνική του ζωή, την οικονομική επιβάρυνση, την πρόσβαση σε υπηρεσίες και τη δυνατότητά του να συμμετέχει ενεργά στις αποφάσεις που τον αφορούν. Ιδίως για τους ανθρώπους που ζουν με χρόνια νοσήματα, η ασθένεια δεν είναι ένα μεμονωμένο γενονός. Είναι μια συνεχής πραγματικότητα που επηρεάζει κάθε πτυχή της ζωής.

Πολύ συχνά, όταν μιλάμε για ολιστική υγεία, η συζήτηση περιορίζεται στο ότι, πέρα από τον θεράποντα ιατρό, ο ασθενής μπορεί ή πρέπει να παρακολουθείται και από έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Αυτό είναι αναμφίβολα σημαντικό. Η ψυχολογική υποστήριξη πρέπει να αποτελεί οργανικό μέρος της φροντίδας, ιδιαίτερα όταν μιλάμε για χρόνιες παθήσεις, αβεβαιότητα, πόνο, κόπωση, υποτροπές ή απώλεια λειτουργικότητας. Όμως η ολιστική προσέγγιση δεν εξαντλείται εκεί.

Ένας ασθενής μπορεί να χρειάζεται διαιτολογική υποστήριξη, φυσικοθεραπεία, εξειδικευμένη νοσηλευτική καθοδήγηση, κοινωνική υποστήριξη, υποστήριξη με τη φαρμακευτική του αγωγή, εργοθεραπεία, αποκατάσταση, ενημέρωση για τα δικαιώματά του, υποστήριξη στην εργασία ή στις σπουδές, ακόμη και βοήθεια για να πλοηγηθεί μέσα σε ένα περίπλοκο σύστημα υγείας. Αν όλα αυτά λειτουργούν αποσπασματικά, ο ασθενής αναγκάζεται να γίνει ο ίδιος «συντονιστής» της φροντίδας του. Και αυτό, ειδικά όταν ήδη νοσεί, είναι εξαντλητικό.

Η ολιστική φροντίδα προϋποθέτει διεπιστημονικότητα. Δεν αρκεί κάθε ειδικός να κάνει καλά τη δουλειά του μεμονωμένα. Χρειάζεται επικοινωνία, συνέχεια και κοινός σχεδιασμός. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η κατακερματισμένη φροντίδα, οι αντικρουόμενες οδηγίες, οι καθυστερήσεις και η αίσθηση εγκατάλειψης που πολλοί ασθενείς βιώνουν.

Σημαντικό κομμάτι της ολιστικής υγείας είναι και η πρόληψη. Η πρόληψη δεν αφορά μόνο τον υγιή πληθυσμό, ούτε περιορίζεται σε έναν ετήσιο προληπτικό έλεγχο. Για τους ασθενείς, πρόληψη σημαίνει έγκαιρη διάγνωση, σωστή παρακολούθηση, πρόληψη επιπλοκών, εμβολιαστική κάλυψη, αξιολόγηση παραγόντων κινδύνου, έγκαιρη παρέμβαση. Σημαίνει, επίσης, εκπαίδευση του ίδιου του ασθενούς, ώστε να αναγνωρίζει προειδοποιητικά σημάδια, να γνωρίζει πότε πρέπει να ζητήσει βοήθεια και να μπορεί να συμμετέχει ουσιαστικά στη διαχείριση της υγείας του.

Στη χώρα μας, υπάρχουν φωτεινά παραδείγματα επαγγελματιών υγείας που αντιλαμβάνονται βαθιά την ανάγκη ολιστικής προσέγγισης. Υπάρχουν γιατροί, νοσηλευτές και άλλοι επαγγελματίες που προσπαθούν καθημερινά να σταθούν δίπλα στον ασθενή πέρα από το στενό πλαίσιο της ειδικότητάς τους. Ωστόσο, σε επίπεδο συστήματος, απέχουμε ακόμη από μια ουσιαστικά οργανωμένη ολιστική αντιμετώπιση των ασθενειών.