Η διατήρηση της οστικής υγείας αποτελεί σημαντική παράμετρο της μακροχρόνιας φροντίδας των γυναικών μετά από καρκίνο του μαστού. Η αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης έχει αναδείξει την ανάγκη αντιμετώπισης των μακροχρόνιων επιπλοκών της νόσου και των θεραπειών της. Μεταξύ αυτών, η οστεοπενία, η οστεοπόρωση και ο αυξημένος κίνδυνος καταγμάτων έχουν ιδιαίτερη κλινική σημασία, καθώς επηρεάζουν τη λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής των ασθενών. Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής (Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα») Σταυρούλα (Λίνα) Πάσχου (Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας ΕΚΠΑ) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ) συνοψίζουν τα κυριότερα σημεία.
Παράγοντες που επηρεάζουν την οστική υγεία
Οι θεραπευτικές παρεμβάσεις για τον καρκίνο του μαστού μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τον οστικό μεταβολισμό. Τα οιστρογόνα διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της οστικής πυκνότητας, περιορίζοντας την οστική απορρόφηση. Η μείωση των επιπέδων τους επιταχύνει την απώλεια οστικής μάζας.
Η χημειοθεραπεία μπορεί να προκαλέσει πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια και αμηνόρροια, ενώ η ορμονοθεραπεία με αναστολείς αρωματάσης, όπως η αναστροζόλη και η λετροζόλη, μειώνει σημαντικά τη σύνθεση οιστρογόνων. Επιπλέον, η φαρμακευτική ωοθηκική καταστολή αυξάνει τον κίνδυνο οστικής απώλειας.
Άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες είναι η μεγαλύτερη ηλικία, το χαμηλό σωματικό βάρος, το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, η καθιστική ζωή και το οικογενειακό ιστορικό οστεοπόρωσης.
Εκτίμηση και παρακολούθηση της οστικής υγείας
Η μέτρηση της οστικής πυκνότητας με τη μέθοδο DXA αποτελεί βασική εξέταση για την αξιολόγηση του κινδύνου οστεοπόρωσης. Ιδιαίτερη σημασία έχει ο δείκτης T-score, ο οποίος εκφράζει την απόκλιση της οστικής πυκνότητας από εκείνη ενός υγιούς νεαρού ενήλικα.
Στις γυναίκες που λαμβάνουν αναστολείς αρωματάσης, τιμή T-score ≤ -2,0 αποτελεί σημαντικό όριο για την έναρξη αντιοστεοπορωτικής αγωγής, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν πρόσθετοι παράγοντες κινδύνου. Το όριο αυτό είναι χαμηλότερο από το διαγνωστικό όριο της μετεμμηνοπαυσιακής οστεοπόρωσης, το οποίο ορίζεται σε T-score ≤ -2,5. Θεραπευτική παρέμβαση μπορεί, ωστόσο, να απαιτείται και σε υψηλότερες τιμές, ανάλογα με το ιστορικό καταγμάτων και τους συνοδούς παράγοντες κινδύνου.
Η αρχική μέτρηση DXA συνιστάται πριν ή κατά την έναρξη της ορμονοθεραπείας και η επανάληψή της πραγματοποιείται συνήθως ανά 1-2 έτη, ανάλογα με τον ατομικό κίνδυνο. Συμπληρωματικά, αξιολογούνται τα επίπεδα ασβεστίου, βιταμίνης D και η νεφρική λειτουργία.
Πρόληψη και θεραπευτική αντιμετώπιση
Η πρόληψη της οστικής απώλειας βασίζεται σε συνδυασμό διατροφικών παρεμβάσεων, σωματικής άσκησης και, όπου απαιτείται, φαρμακευτικής θεραπείας.
Η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της οστικής αντοχής. Παράλληλα, η συστηματική άσκηση με φόρτιση του σκελετού και αντιστάσεις συμβάλλει στη διατήρηση της οστικής πυκνότητας και της μυϊκής δύναμης, ενώ οι ασκήσεις ισορροπίας μειώνουν τον κίνδυνο πτώσεων. Η διακοπή του καπνίσματος, ο περιορισμός του αλκοόλ και η διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους αποτελούν επίσης σημαντικές παρεμβάσεις.
Σε γυναίκες με αυξημένο κίνδυνο κατάγματος ή σημαντική απώλεια οστικής μάζας, ενδείκνυται αντιοστεοπορωτική αγωγή. Οι κυριότερες επιλογές είναι τα διφωσφονικά και η δενοσουμάμπη. Ειδικότερα, το ζολεδρονικό οξύ χορηγείται ενδοφλεβίως, συνήθως σε δόση 4 mg ανά έξι μήνες στο πλαίσιο της οστικής προστασίας κατά τη θεραπεία με αναστολείς αρωματάσης. Η αλενδρονάτη αποτελεί εναλλακτική από του στόματος επιλογή, ενώ η δενοσουμάμπη χορηγείται υποδορίως σε δόση 60 mg ανά έξι μήνες και έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική στη μείωση του κινδύνου καταγμάτων.
Η επιλογή της θεραπείας εξατομικεύεται ανάλογα με την οστική πυκνότητα, τον κίνδυνο κατάγματος, τη νεφρική λειτουργία και το ογκολογικό ιστορικό. Τα διφωσφονικά παρουσιάζουν επιπλέον ενδιαφέρον στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, καθώς έχουν συσχετιστεί με μείωση των οστικών υποτροπών και της θνησιμότητας από καρκίνο του μαστού σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται κατά τη διακοπή της δενοσουμάμπης, καθώς είναι απαραίτητη η κατάλληλη διαδοχική θεραπεία με διφωσφονικό για την αποφυγή ταχείας οστικής απώλειας και σπονδυλικών καταγμάτων.
Συμπερασματικά, η διατήρηση της οστικής υγείας αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ολιστικής φροντίδας των γυναικών μετά από καρκίνο μαστού. Η έγκαιρη αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου, η συστηματική παρακολούθηση της οστικής πυκνότητας, η υιοθέτηση υγιεινού τρόπου ζωής και η κατάλληλη αντιοστεοπορωτική αγωγή συμβάλλουν ουσιαστικά στην πρόληψη των καταγμάτων και στη διατήρηση της ποιότητας ζωής. Η συνεργασία ογκολόγου και ενδοκρινολόγου είναι καθοριστική για την εξατομικευμένη αντιμετώπιση κάθε ασθενούς.
Health Update Health Update