Health Update Health Update
Η ατοπική δερματίτιδα αποτελεί τη συχνότερη δερματοπάθεια της παιδικής ηλικίας, ενώ μπορεί να εμφανιστεί απρόσμενα και σε ενήλικες. Ωστόσο, παρά τη συχνότητά της, οι ασθενείς πολλές φορές υποτιμούν τα συμπτώματα καθυστερώντας να απευθυνθούν σε ειδικό ή κάνουν λάθη στον τρόπο αντιμετώπισής της. Ποιες είναι οι αιτίες εκδήλωσης της πάθησης, ποια τα ύποπτα συμπτώματα, ποια τα συνηθέστερα λάθη των ασθενών, αλλά και τι καινούργιο φέρνουν «στο τραπέζι» οι νέες θεραπευτικές επιλογές που έχουν στα χέρια τους οι δερματολόγοι; Ο δρ. Αναστάσιος Γιαννούκος, Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος, έρχεται να λύσει όλες μας τις απορίες.
Της Μαρίας Λυσάνδρου
Η ατοπική δερματίτιδα δεν φαίνεται να έχει συγκεκριμένη ηλικία εμφάνισης. Ποια είναι η ειδοποιός διαφορά που οδηγεί στο να εμφανιστεί σε κάποιους ασθενείς σε παιδική ηλικία και σε άλλους στην ενήλικη ζωή;
Η ατοπική δερματίτιδα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος με σύνθετο υπόβαθρο. Στην εμφάνισή της συμμετέχουν τόσο η γενετική προδιάθεση και η δυσλειτουργία του επιδερμιδικού φραγμού, όσο και ανοσολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες.
Στην παιδική ηλικία η γενετική προδιάθεση και η διαταραχή του επιδερμιδικού φραγμού έχουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο, ενώ στην ενήλικη ζωή μπορεί να συνεισφέρουν και παράγοντες όπως το στρες, το επαγγελματικό περιβάλλον, ερεθιστικές ουσίες ή μεταβολές στο μικροβίωμα. Επομένως, δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη αιτία που καθορίζει την ηλικία εμφάνισης, αλλά διαφορετικός συνδυασμός παραγόντων σε κάθε άνθρωπο.
Η εμφάνιση της νόσου μπορεί να εξαρτάται και από περιβαλλοντικούς παράγοντες. Ποια άτομα θεωρούνται πιο ευάλωτα σε τέτοιους παράγοντες; Υπάρχουν τρόποι να δράσουν προληπτικά;
Περισσότερο ευάλωτα είναι τα άτομα με ατοπική προδιάθεση, προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό αλλεργικών παθήσεων και ήδη διαταραγμένο δερματικό φραγμό. Ξηρό κλίμα, ατμοσφαιρική ρύπανση, καπνός, υψηλές θερμοκρασίες, ιδρώτας, συχνή χρήση απορρυπαντικών και ορισμένες επαγγελματικές εκθέσεις μπορούν να επιδεινώσουν τη νόσο. Η πρόληψη βασίζεται κυρίως στη συστηματική ενυδάτωση, στα ήπια προϊόντα καθαρισμού, στην αποφυγή γνωστών ερεθιστικών παραγόντων και στην έγκαιρη αντιμετώπιση των πρώτων συμπτωμάτων.
Όλοι είναι πιθανό να εμφανίσουμε κάποια στιγμή δερματικές αλλοιώσεις, για διάφορους λόγους. Ποια χαρακτηριστικά, ωστόσο, θα πρέπει να μας υποψιάσουν ότι πρόκειται για ατοπική δερματίτιδα;
Το κυριότερο χαρακτηριστικό είναι ο έντονος κνησμός, ο οποίος δεν είναι σπάνιο να προηγείται ακόμη και των εμφανών δερματικών βλαβών.
Τυπικά συνυπάρχουν ξηροδερμία, ερυθρότητα και εκζεματικές αλλοιώσεις που παρουσιάζουν εξάρσεις και υφέσεις. Η κατανομή τους μεταβάλλεται ανάλογα με την ηλικία: στα μικρά παιδιά συχνά προσβάλλονται το πρόσωπο και οι εκτατικές επιφάνειες, ενώ αργότερα χαρακτηριστικές είναι οι καμπτικές επιφάνειες των αγκώνων και των γονάτων. Επίμονη ή υποτροπιάζουσα φαγούρα και έκζεμα αποτελούν καλό λόγο για δερματολογική εκτίμηση.
Ποια είναι η συνηθέστερη παρανόηση που βλέπετε να υπάρχει σχετικά με τη συγκεκριμένη νόσο, μιλώντας με τους ασθενείς στο ιατρείο;
Ίσως η συχνότερη παρανόηση είναι ότι πρόκειται απλώς για «πολύ ξηρό δέρμα» ή για μια αλλεργία που, αν εντοπίσουμε το υπεύθυνο τρόφιμο ή αλλεργιογόνο, θα εξαφανιστεί.
Στην πραγματικότητα πρόκειται για χρόνια φλεγμονώδη νόσο. Επίσης, αρκετοί ασθενείς φοβούνται υπερβολικά την τοπική κορτιζόνη, με αποτέλεσμα να χρησιμοποιούν ανεπαρκή θεραπεία και, τελικά, να παρατείνουν την έξαρση. Όταν χρησιμοποιείται σωστά, στη σωστή ισχύ, ποσότητα και διάρκεια, αποτελεί ασφαλές και πολύτιμο θεραπευτικό εργαλείο.
Η ατοπική δερματίτιδα μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα ζωής των ασθενών. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Η επίδρασή της συχνά υποτιμάται. Ο κνησμός μπορεί να είναι συνεχής, να διαταράσσει τον ύπνο και να προκαλεί κόπωση και δυσκολία συγκέντρωσης την επόμενη ημέρα. Παράλληλα, οι ορατές βλάβες επηρεάζουν την αυτοπεποίθηση, τις κοινωνικές και προσωπικές σχέσεις, ενώ στους ασθενείς με συχνές εξάρσεις δημιουργείται συχνά άγχος για το πότε θα εμφανιστεί η επόμενη. Επομένως, ο στόχος της θεραπείας δεν είναι μόνο να «καθαρίσει το δέρμα», αλλά να αποκαταστήσει όσο γίνεται την καθημερινότητα του ασθενούς.
Σε ποιες περιπτώσεις μια καλή φροντίδα του δέρματος είναι αρκετή για τον έλεγχο της κατάστασης (και τι σημαίνει ακριβώς «καλή φροντίδα»), και σε ποιες απαιτείται φαρμακευτική αγωγή;
Η καθημερινή φροντίδα αποτελεί τη βάση της αντιμετώπισης σε όλους τους ασθενείς. Περιλαμβάνει συστηματική χρήση μαλακτικών και ενυδατικών προϊόντων, σύντομα χλιαρά ντους, ήπια καθαριστικά χωρίς άρωμα και αποφυγή προϊόντων ή συνηθειών που ερεθίζουν το δέρμα. Σε πολύ ήπιες μορφές και σε περιόδους ύφεσης αυτά μπορεί να επαρκούν για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Όταν, όμως, υπάρχει ενεργός φλεγμονή, έντονος κνησμός, συχνές εξάρσεις ή σημαντική επίπτωση στην καθημερινότητα, χρειάζεται φαρμακευτική θεραπεία, τοπική ή συστηματική, ανάλογα με τη βαρύτητα.
Ποια είναι τα συνηθέστερα λάθη που γίνονται στην προσπάθεια των ασθενών να θέσουν υπό έλεγχο τις εξάρσεις;
Ένα συχνό λάθος είναι η διακοπή της θεραπείας πολύ νωρίς, μόλις υπάρξει η πρώτη βελτίωση. Άλλο είναι η υπερβολική χρήση αντισηπτικών, αρωματικών προϊόντων ή πολλών διαφορετικών καλλυντικών, που τελικά επιβαρύνουν τον ήδη ευαίσθητο επιδερμιδικό φραγμό.
Επίσης, δεν χρειάζονται αυθαίρετοι αποκλεισμοί τροφών χωρίς τεκμηριωμένη αλλεργία. Και, βέβαια, το συνεχές ξύσιμο δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: κνησμός, ξύσιμο, μεγαλύτερη φλεγμονή και ακόμη εντονότερος κνησμός.
Η επίδραση της ατοπικής δερµατίτιδας στην ποιότητα ζωής συχνά υποτιµάται.
Ποια βασική συμβουλή θα δίνατε, λοιπόν, σε έναν ασθενή με ατοπική δερματίτιδα σε έξαρση;
Να μην περιμένει να γίνει η έξαρση πολύ έντονη πριν την αντιμετωπίσει. Η έγκαιρη θεραπεία συνήθως ελέγχει ταχύτερα τη φλεγμονή και περιορίζει τον φαύλο κύκλο κνησμού και ξυσίματος.
Παράλληλα, συνεχίζουμε σχολαστικά την ενυδάτωση και αποφεύγουμε οτιδήποτε γνωρίζουμε ότι ερεθίζει το δέρμα. Αν υπάρχουν εκτεταμένες βλάβες, έκκριση, κρούστες, πόνος ή απότομη επιδείνωση, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση.
Ποιο είναι το τοπίο σε σχέση με τη θεραπεία της ατοπικής δερματίτιδας σήμερα; Ποιες οι νεότερες εξελίξεις από πλευράς προσφερόμενων θεραπευτικών λύσεων;
Τα τελευταία χρόνια έχουμε περάσει σε μια εντελώς διαφορετική εποχή. Εκτός από τις κλασικές τοπικές θεραπείες, διαθέτουμε πλέον πιο στοχευμένες επιλογές για τη μέτρια και σοβαρή νόσο.
Οι βιολογικοί παράγοντες (ενέσιμες θεραπείες) παρεμβαίνουν επιλεκτικά σε συγκεκριμένες οδούς της φλεγμονής, ενώ οι αναστολείς JAK προσφέρουν αποτελεσματική από του στόματος θεραπεία σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς. Παράλληλα, το οπλοστάσιό μας διευρύνεται συνεχώς με νεότερες τοπικές και συστηματικές θεραπείες.
Η σημαντικότερη αλλαγή, όμως, είναι ότι σήμερα μπορούμε να εξατομικεύσουμε πολύ περισσότερο τη θεραπεία. Για έναν ασθενή με σοβαρή ατοπική δερματίτιδα, ο μακροχρόνιος έλεγχος της νόσου και η ουσιαστική βελτίωση της ποιότητας ζωής είναι πλέον ένας πολύ πιο ρεαλιστικός θεραπευτικός στόχος. Είναι εντυπωσιακό και για εμάς τους δερματολόγους πόσο άμεσα και δραστικά αλλάζει η ζωή των ασθενών μας με τη βοήθεια των νέων αυτών θεραπειών.
Ο Αναστάσιος Γιαννούκος είναι Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος, ο οποίος διατηρεί ιδιωτικό ιατρείο στο Παγκράτι. Παράλληλα, είναι επιστημονικός συνεργάτης του νοσοκομείου «Ανδρέας Συγγρός». Έχει συμμετάσχει σε πολλά διεθνή και ελληνικά συνέδρια ως προσκεκλημένος ομιλητής, έχοντας δημοσιεύσεις σε διεθνή και ελληνικά επιστημονικά περιοδικά. Είναι μέλος των European Academy of Dermatology and Venereology (EADV), Internation Union against Sexual Transmitted Infections (IUSTI), Ελληνικής Δερματολογικής και Αφροδισιολογικής Εταιρείας (ΕΔΑΕ) και Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών (ΙΣΑ).
