Γιατί πεινάμε λιγότερο το καλοκαίρι;

Όταν η θερμοκρασία ανεβαίνει, πολλές φορές μειώνεται και η όρεξη για φαγητό, με τη σκέψη και μόνο ενός ζεστού γεύματος να είναι από μόνη της «βαριά». Κι όμως, το φαινόμενο είναι απόλυτα φυσιολογικό, καθώς αυτός είναι ο τρόπος που χρησιμοποιεί το σώμα για να προστατευτεί από την υπερθέρμανση.

Ο οργανισμός είναι απαραίτητο να διατηρεί τη θερμοκρασία του περίπου στους 37°C, προκειμένου να λειτουργούν σωστά ο μεταβολισμός και να εκτελούνται ανεμπόδιστα οι φυσιολογικές διεργασίες. Γι’ αυτόν τον λόγο, σε περιόδους με υψηλές θερμοκρασίες ενεργοποιεί μηχανισμούς ψύξης, όπως η εφίδρωση, ώστε να αποβάλλεται θερμότητα.

Ωστόσο, αυτή η διαδικασία έχει συνέπειες. Μετά το φαγητό, φυσιολογικά αυξάνεται η αιμάτωση του πεπτικού συστήματος, καθώς χρειάζεται αίμα για την πέψη, την απορρόφηση και τη μεταφορά των θρεπτικών συστατικών. Στη ζέστη, όμως, καθώς το σώμα δίνει προτεραιότητα στην ψύξη, μειώνει αυτή τη δραστηριότητα. Επιπλέον, η ίδια η πέψη απαιτεί ενέργεια και παράγει θερμότητα – κάτι που ο οργανισμός προσπαθεί να περιορίσει.

Η σχέση υψηλών θερμοκρασιών, ορμονών και πείνας

Η μειωμένη όρεξη το καλοκαίρι φαίνεται ότι συνδέεται και με ορμονικούς και νευροβιολογικούς μηχανισμούς.

Οι βασικοί «πρωταγωνιστές» σε αυτό το φαινόμενο είναι:

• Η λεπτίνη. Είναι η ορμόνη που στέλνει στον εγκέφαλο το μήνυμα «χόρτασα». Υπάρχουν ενδείξεις ότι η μεγαλύτερη έκθεση στο φως και οι υψηλότερες θερμοκρασίες το καλοκαίρι μπορεί να αυξάνουν την αποτελεσματικότητα της λεπτίνης, οπότε νιώθουμε κορεσμό πιο εύκολα.
• Η γκρελίνη. Είναι η ορμόνη της πείνας, η οποία παράγεται κυρίως από το στομάχι. Σε αρκετούς ανθρώπους τα επίπεδά της ή η δράση της φαίνεται να μειώνονται όταν κάνει πολλή ζέστη, με αποτέλεσμα να καθυστερεί το αίσθημα της πείνας.
• Ο υποθάλαμος. Είναι το «κέντρο ελέγχου» τόσο της θερμοκρασίας, όσο και της όρεξης. Όταν ο καιρός είναι ζεστός, ο εγκέφαλος δίνει προτεραιότητα στη διατήρηση της φυσιολογικής θερμοκρασίας του σώματος. Επειδή η πέψη παράγει θερμότητα (θερμογένεση), το σώμα συχνά “φρενάρει” την όρεξη για να μη ζεσταθεί ακόμη περισσότερο.
• Ινσουλίνη. Η ζέστη μπορεί να επηρεάσει την ευαισθησία στην ινσουλίνη, αλλά αυτό δεν οδηγεί απαραίτητα σε μειωμένη όρεξη. Η επίδρασή της είναι πιο έμμεση και διαφέρει από άτομο σε άτομο.
• Κορτιζόλη. Αν η ζέστη είναι πολύ έντονη και προκαλεί στρες ή αφυδάτωση, είναι πιθανό να αυξηθούν τα επίπεδα κορτιζόλης. Το γεγονός αυτό σε κάποιους μειώνει την όρεξη, ενώ σε άλλους μπορεί να την αυξήσει. Δεν υπάρχει σε όλους μια ενιαία αντίδραση.

Δίψα ή πείνα;

Ένας ακόμη λόγος που τρώμε λιγότερο το καλοκαίρι είναι ότι η δίψα και η πείνα έχουν κοινά κέντρα ελέγχου στον εγκέφαλο.

Όταν ζεσταινόμαστε, ιδρώνουμε περισσότερο και χάνουμε υγρά και ηλεκτρολύτες. Ο εγκέφαλος δίνει προτεραιότητα στην ενυδάτωση, προκαλώντας το αίσθημα της δίψας. Η μεγάλη κατανάλωση υγρών μπορεί επίσης να δημιουργήσει προσωρινό αίσθημα πληρότητας και να μειώσει την επιθυμία για φαγητό.

Ενυδάτωση: Κάτι περισσότερο από ένα ποτήρι νερό

Το νερό παραμένει η καλύτερη επιλογή για την ενυδάτωση, ωστόσο δεν είναι η μοναδική πηγή υγρών. Περίπου το 20% της καθημερινής πρόσληψης υγρών μπορεί να προέρχεται από τις τροφές.

Φρούτα, λαχανικά και τρόφιμα όπως το γιαούρτι συμβάλλουν σημαντικά στην πρόσληψη νερού, ενώ παράλληλα προσφέρουν θρεπτικά συστατικά. Για όσους δυσκολεύονται να πίνουν σκέτο νερό, μια φέτα πορτοκάλι, λεμόνι ή αγγούρι μπορεί να το κάνει πιο ευχάριστο στη γεύση.

Αντιθέτως, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και πολλών καφεϊνούχων ροφημάτων μπορεί να αυξήσει την απώλεια υγρών. Παρόλα αυτά, μια μέτρια κατανάλωση καφέ ή τσαγιού χωρίς ζάχαρη μπορεί να αποτελέσει άνετα μέρος ενός ικανοποιητικού προγράμματος ενυδάτωσης.

Το κρύο φαγητό δροσίζει πραγματικά;

Ένα παγωμένο ρόφημα ή ένα παγωτό μπορεί να προσφέρει άμεση αίσθηση δροσιάς, ωστόσο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μειώνει τη θερμοκρασία του σώματος.

Αν ένα κρύο τρόφιμο περιέχει θερμίδες, ο οργανισμός θα χρειαστεί να τις μεταβολίσει κατά την πέψη – μια διαδικασία που παράγει θερμότητα. Έτσι, η αίσθηση δροσιάς μπορεί να είναι προσωρινή.

Τι είναι καλύτερο να τρώμε στη ζέστη;

Το γεγονός ότι η όρεξη μειώνεται δεν σημαίνει ότι το σώμα παύει να χρειάζεται θρεπτικά συστατικά. Ακόμη και τις πιο ζεστές ημέρες, έχουμε ανάγκη από πρωτεΐνη, φυτικές ίνες, βιταμίνες και μέταλλα.

Οι ειδικοί προτείνουν μικρότερα και πιο συχνά γεύματα μέσα στη μέρα, ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες του οργανισμού χωρίς να επιβαρύνεται η πέψη.

Καλές επιλογές για τις πολύ ζεστές ημέρες είναι:

• τα φρούτα με υψηλή περιεκτικότητα σε νερό, όπως καρπούζι, πεπόνι και μούρα
• τα λαχανικά με υψηλή περιεκτικότητα σε νερό, όπως αγγούρι, ντομάτα, μαρούλι και σέλινο
• το γιαούρτι και τα γαλακτοκομικά χαμηλών λιπαρών
• οι ελαφριές σούπες
• τα γεύματα με μέτριες ποσότητες πρωτεΐνης και φυτικών ινών.

Αντιθέτως, τα πολύ βαριά γεύματα με μεγάλη ποσότητα πρωτεΐνης ή υδατανθράκων μπορεί να αυξήσουν τη θερμότητα που παράγει το σώμα κατά την πέψη.

Επιπλέον, η ζέστη μπορεί να επιβραδύνει την κένωση του στομάχου, κάνοντάς μας να αισθανόμαστε χορτάτοι για περισσότερη ώρα. Το έντερο στέλνει σήματα στον εγκέφαλο ότι υπάρχει ήδη πληρότητα, γεγονός που μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα ότι «έχουμε βαρύνει».

Στην πράξη

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι, ακόμη και όταν δεν πεινάμε πολύ, το σώμα εξακολουθεί να χρειάζεται θρεπτικά συστατικά. Η λύση δεν είναι να παραλείπουμε γεύματα, αλλά να προσαρμόζουμε τον τρόπο που τρώμε. Πρέπει να φροντίζουμε ώστε:

– Να καταναλώνουμε μικρότερα και πιο συχνά γεύματα

– Να προτιμούμε τροφές πλούσιες σε νερό και ηλεκτρολύτες

– Να γίνεται επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης μέσα στην ημέρα

– Να επιλέγουμε τροφές, όπως οι ξηροί καρποί, τα γαλακτοκομικά, τα λαχανικά, τα όσπρια, το αβοκάντο, οι ελιές και τα δημητριακά.

Με λίγα λόγια, το καλοκαίρι το σώμα μας αλλάζει προτεραιότητες. Όταν η θερμοκρασία ανεβαίνει, η ψύξη του οργανισμού γίνεται πιο σημαντική από την πέψη ενός μεγάλου γεύματος. Η μειωμένη όρεξη, λοιπόν, θεωρείται στις πλείστες των περιπτώσεων απόλυτα φυσιολογική.

 

 

Πηγές

https://www.heart.org/en/news/2024/06/26/as-summer-heat-cranks-up-our-appetites-may-cool-off

https://theconversation.com/too-hot-to-be-hungry-why-our-appetite-shrinks-in-the-summer-heat-285643