Αντιμετωπίζοντας τις Μωβ Μέδουσες | Ποιες οι Πρώτες Βοήθειες αν μας τσιμπήσουν

Το τσίμπημά τους είναι επώδυνο λόγω της νευροτοξίνης. Μέσω των κνιδοκυττάρων, εκτοξεύουν μικροσκοπικά ακόντια που περιέχουν τοξίνες, οι οποίες προκαλούν από έναν απλό ερεθισμό, φλεγμονή και κνησμό, μέχρι και αλλεργικό σοκ ή, σε ακραίες περιπτώσεις, εμετό και ναυτία. Οι συγκεκριμένες μέδουσες έχουν καφέ χρώμα, όταν είναι σε μικρότερο μέγεθος. Στα 11 -12 εκατοστά, γίνονται μωβ. Πώς τις αντιμετωπίζουμε, λοιπόν, αν βρεθούν στον δρόμο μας;

Τι είναι οι Μέδουσες

Οι μέδουσες είναι θαλάσσιοι οργανισμοί (ζελατινοειδές ζωοπλακτόν). Τα πλοκάμια τους καλύπτονται από «σάκους» που είναι γεμάτοι με δηλητήριο, το οποίο μπορεί να προκαλέσει ένα επώδυνο, έως και απειλητικό για τη ζωή μερικές φορές, τσίμπημα.

Δεν επιτίθενται σκόπιμα στους ανθρώπους, τα περισσότερα τσιμπήματα συμβαίνουν όταν οι άνθρωποι αγγίζουν κατά λάθος μια μέδουσα.

Αν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές, οι μέδουσες μπορούν να αναπαράγονται καθημερινά. Κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους παίρνουν διαφορετικές μορφές (έξι διαφορετικά στάδια ανάπτυξης). Η μορφή της μέδουσας με το σώμα σε σχήμα καμπάνας και τα μακριά πλοκάμια είναι μόνο ένα από τα διάφορα στάδια του κύκλου ζωής της.

Υπάρχουν περίπου 2.000 είδη μεδουσών.

Η Cyanea capillata ή «Χαίτη Λιονταριού» είναι το μεγαλύτερο είδος μέδουσας στον κόσμο. Μπορεί να έχει πλοκάμια που ξεπερνούν τα 27 μέτρα μήκος.

Η Pelagia noctiluca (μωβ μέδουσα) είναι η πιο δηλητηριώδης της Μεσογείου. Διαθέτει δηλητήριο με αιμολυτική και κυτταρολυτική δράση, ο μηχανισμός δράσης της οποίας είναι σε μεγάλο βαθμό άγνωστος.

Η μέδουσα Turritopsis dohrnii έχει χαρακτηριστεί ως «βιολογικά αθάνατη». Όταν απειλείται, αυτό το είδος είναι ικανό να υποστεί κυτταρική μεταδιαφοροποίηση, μια διαδικασία κατά την οποία τα κύτταρα του οργανισμού ουσιαστικά γίνονται και πάλι καινούργια.

Οι μέδουσες αποτελούνται από 85% έως 98% νερό. Δεν έχουν καρδιά, πνεύμονες ή εγκέφαλο. Το δέρμα τους είναι τόσο λεπτό, που μπορούν να απορροφήσουν οξυγόνο μέσα από αυτό. Δεν έχουν καθόλου αίμα και ανταποκρίνονται στις αλλαγές στο περιβάλλον γύρω τους, χρησιμοποιώντας σήματα από ένα νευρικό δίκτυο ακριβώς κάτω από το δέρμα τους. Αν ξεβραστούν στην παραλία, σχεδόν εξαφανίζονται καθώς το νερό τους εξατμίζεται. Χωνεύουν την τροφή τους (ψάρια, γαρίδες, καβούρια και μικροσκοπικά φυτά) πολύ γρήγορα για να μπορούν να επιπλεύσουν.

Αρκετοί τύποι μεδουσών είναι κατάλληλοι για κατανάλωση και σε ορισμένους πολιτισμούς θεωρούνται εξαιρετική λιχουδιά. Οι μέδουσες μεταποιούνται σε αποξηραμένο προϊόν ή χρησιμοποιούνται για να παρασκευαστούν σαλάτες, ζυμαρικά και σούσι.

Πώς εξηγείται η έξαρση των μεδουσών στις ελληνικές θάλασσες;

Πρόκειται για ένα φαινόμενο, το οποίο επαναλαμβάνεται τα τελευταία χρόνια και επεκτείνεται σε περισσότερες περιοχές της χώρας μας. Επηρεάζεται από τις υψηλές θερμοκρασίες που παρατηρούνται τα τελευταία χρόνια κατά τον μήνα Μάιο, έχοντας ως αποτέλεσμα την παράταση του αναπαραγωγικού  κύκλου των μεδουσών.

Επιπλέον, λόγω της κλιματικής αλλαγής, η θερμοκρασία των υδάτων έχει αυξηθεί πολύ, ακόμα και πριν τους καλοκαιρινούς μήνες. Αυτός είναι ο πιο καθοριστικός παράγοντας, ο οποίος συμβάλλει στην πληθυσμιακή έκρηξη που παρατηρείται το τελευταίο διάστημα.

Ένας άλλος σοβαρός παράγοντας είναι η υπεραλίευση, απόρροια της οποίας είναι η μείωση των θαλάσσιων θηρευτών, όπως οι τόνοι, οι ξιφίες, τα δελφίνια και οι θαλάσσιες χελώνες. Συγκεκριμένα, θηρευτές των μεδουσών είναι η δερματοχελώνα, η χελώνα καρέτα καρέτα, ο τόνος, ο ξιφίας και το φεγγαρόψαρο. Η παρέμβαση του ανθρώπου στα οικοσυστήματα, τα τελευταία χρόνια, έχει προκαλέσει σημαντικές αλλαγές, μία εκ των οποίων είναι και η πληθυσμιακή έκρηξη των μεδουσών.

Το σίγουρο είναι ότι, αν η περιβαλλοντική καταστροφή και οι ανθρωπογενείς επεμβάσεις συνεχιστούν, οι μέδουσες θα συνεχίσουν να μας απασχολούν, προκαλώντας σημαντικά προβλήματα τους καλοκαιρινούς μήνες.

Πώς μπορούμε να προστατευτούμε

Καλό θα είναι, όταν βρισκόμαστε στην παραλία, να ακολουθήσουμε τα εξής:

• Αν βλέπουμε μεγάλες ποσότητες από πλαγκτόν ή υπάρχει έντονο πρόβλημα με τις μωβ μέδουσες να μην επιλέγουμε να κολυμπήσουμε σε αυτήν την παραλία
• Να ενημερωνόμαστε για τον καιρό και τους ανέμους και να πηγαίνουμε σε παραλίες όπου οι άνεμοι φυσάνε αντίθετα. (π.χ. αν η παραλία έχει θέα προς τον Νότο πρέπει οι άνεμοι να ξεκινούν από τον Βορρά, ώστε ο κυματισμός που δημιουργείται να τις διώχνει μακριά από τις παραλίες). Μια καλή ιστοσελίδα για να αντλήσουμε τέτοιες χρήσιμες πληροφορίες είναι το windy.com
• Να έχουμε πάντα στη διάθεσή μας τα απαραίτητα για την αντιμετώπισή τους (αναφέρονται αναλυτικά πιο κάτω)
• Σε περίπτωση που μας τσιμπήσει μια μέδουσα, πρέπει να το αντιμετωπίσουμε αμέσως με παγωμένο νερό και όχι αμμωνία (βλ. οδηγίες)
• Δεν πρέπει, για κανέναν λόγο, να βγάζουμε τις μέδουσες έξω για να τις θάψουμε στην άμμο, λόγω του ότι υπάρχει πιθανότητα κάποιος να πατήσει έστω και τυχαία κάποια νηματοκύστη αλλά επίσης είναι τόσο μεγάλος ο αριθμός των μεδουσών που δεν πρόκειται να λυθεί το πρόβλημα με αυτόν τον τρόπο
• Αν δούμε οποιαδήποτε μέδουσα, καλό θα είναι να την τραβήξουμε φωτογραφία και να ανεβάσουμε την καταγραφή στο inaturalist.org. Με αυτό τον τρόπο οι καταγραφές είναι στη διάθεση τόσο των ερευνητών, όσο και των δημοσιογράφων για να τις μελετήσουν ή να ενημερώσουν την Κοινή Γνώμη, αντιστοίχως.

Συμπτώματα από επαφή με μέδουσα

Είναι σημαντικό, αν έρθουμε σε επαφή με μέδουσα, να μην πανικοβληθούμε.

Τα συμπτώματα μετά από επαφή – κέντρισμα μέδουσας μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Πόνο σαν κάψιμο, πολλές φορές έντονο κοκκίνισμα του δέρματος και, σε μερικές περιπτώσεις, εμφάνιση στο δέρμα του αποτυπώματος της μέδουσας που μας κέντρισε.
• Ναυτία
• Πτώση πίεσης
• Ταχυκαρδία
• Κεφαλαλγία
• Εμετό
• Διάρροια
• Σπασμό των βρόγχων
• Δύσπνοια

Στη σπάνια περίπτωση που τα συμπτώματα πάρουν συστηματικό χαρακτήρα, όπως υπόταση, βρόγχο φωνής, εισπνευστικό συριγμό, γενικευμένο αγγειοοίδημα – εκτεταμένο κνιδωτικό εξάνθημα, διαταραχές επιπέδου επικοινωνίας – συνείδησης ή εμετό, είναι επιβεβλημένη η ΑΜΕΣΗ διακομιδή του ασθενούς στο νοσοκομείο.

Kit Πρώτων Βοηθειών για τσίμπημα από Μωβ Μέδουσα

Βάζουμε όλα τα απαραίτητα σε ένα νεσεσέρ, το οποίο μπορεί εύκολα να τοποθετηθεί στην τσάντα θαλάσσης, χωρίς να καταλαμβάνει πολύ χώρο:

• Ένα τσιμπιδάκι φρυδιών
• Μία πλαστική κάρτα (π.χ. παλιά πιστωτική)
• Ένα πλαστικό κυπελάκι στο μέγεθος του ουροσυλλέκτη, το οποίο γεμίζουμε με μαγειρική σόδα μέχρι τη μέση
• Αντισταμινικά χάπια
• Κορτιζονούχα κρέμα
• 1 στιγμιαία παγοκομπρέσα (αν ανοίξετε και ανακινήσετε το σακουλάκι, γίνεται πάγος)
• 2 αντισηπτικά μαντηλάκια.

Το kit Πρώτων Βοηθειών για τις μέδουσες μπορεί κανείς να το προμηθευτεί έτοιμο από τα φαρμακεία.

Πρώτες Βοήθειες μετά από το τσίμπημα Μωβ Μέδουσας

Η φροντίδα μετά από τσίμπημα περιλαμβάνει τα εξής βήματα:

• Πλένουμε προσεκτικά την περιοχή του τσιμπήματος με θαλασσινό νερό, χωρίς να την τρίβουμε.
• Αν έχουμε τη δυνατότητα, εφαρμόζουμε ένα μίγμα θαλασσινού νερού και μαγειρικής σόδας (σε αναλογία 1:1) για δύο λεπτά, ώστε να σταματήσει οποιαδήποτε επιπλέον έκκριση δηλητηρίου από πιθανά υπολείμματα κυττάρων πλοκαμιών που έχουν μείνει στο δέρμα.
• Χρησιμοποιούμε μια πλαστική τραπεζική κάρτα (και όχι τα χέρια μας) για να αφαιρέσουμε το μείγμα της μαγειρικής σόδας από το δέρμα μας καθώς και οποιαδήποτε τυχόν υπολείμματα.
• Εφαρμόζουμε πάγο ή ξηρό πάγο πάνω στο τσίμπημα για 5-15 λεπτά. Ο πάγος θα πρέπει να είναι μέσα σε σακούλα ή κάποιο άλλο περίβλημα, όπως ένα ύφασμα ή μπλουζάκι.
• Βάζουμε κορτιζονούχα αλοιφή ή ψεκάζουμε με κορτιζονούχα λοσιόν σε μορφή spray, που ανακουφίζει και καταπραΰνει ερεθισμούς από τσούχτρες και μέδουσες.
• Ελέγχουμε αν υποχώρησε ο πόνος και ξαναβάζουμε πάγο για άλλα 5-15 λεπτά, σε περίπτωση που το κρίνουμε αναγκαίο.
• Αν ο πόνος επιμένει, συμβουλευόμαστε έναν γιατρό ή φαρμακοποιό, προκειμένου να μας συνταγογραφήσει παυσίπονα ή αντιφλεγμονώδεις κρέμες.
• ΔΕΝ τυλίγουμε το σημείο τσιμπήματος σφιχτά με επιδέσμους, ΔΕΝ χρησιμοποιούμε ξύδι, ΟΥΤΕ γλυκό νερό, ΟΥΤΕ οινόπνευμα, ΟΥΤΕ αμμωνία.

Πηγή: Ελληνικό Παρατηρητήριο Βιοποικιλότητας Biodiversity GR