Health Update Health Update
Ο Κυριάκος Σουλιώτης, Καθηγητής Πολιτικής Υγείας, Κοσμήτορας της Σχολής Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, και Διευθυντής του Εργαστηρίου Αξιολόγησης Πολιτικών, Τεχνολογιών και Συμπεριφορών Υγείας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, αποτελεί έναν από τους αρτιότερους γνώστες των θεμάτων Υγείας στη χώρα μας, με τον οποίο μπορείς να κουβεντιάσεις ουσιαστικά περί εκσυγχρονισμού του ΕΣΥ, αποτελεσματικής ενσωμάτωσης της καινοτομίας και εξάλειψης των ανισοτήτων στην Υγεία. Πώς μπορεί να ξεπεραστεί ο εγκλωβισμός της Πολιτικής Υγείας σε δογματικές και ιδεολογικής αφετηρίας προσεγγίσεις; Με ποιον τρόπο μπορεί να εφαρμοστεί η πρακτική “Health in all Policies”στη χώρα μας; Μπορεί το Ταμείο Καινοτομίας να δώσει ουσιαστικές λύσεις στη σπαζοκεφαλιά της ισότιμης πρόσβασης των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες; Η συζήτηση με τον κ. Σουλιώτη έχει πάντα ενδιαφέρον.
Στην εισαγωγή σας στην έκδοση «Επιστημονικοί Διάλογοι Υγείας [2024]» της Διαρκούς Επιτροπής Κοινωνικών Υποθέσεων της Βουλής, αναφέρετε ότι η προσπάθεια εξυγίανσης του συστήματος Υγείας με προκατασκευασμένες θέσεις που βασίζονται περισσότερο σε δογματικές και ιδεολογικής αφετηρίας προσεγγίσεις, και λιγότερο στην ίδια την πραγματικότητα, εγκλωβίζει τελικά την Πολιτική Υγείας. Πώς ξεπερνιέται μια τόσο βαθιά ριζωμένη παθογένεια; Έχουμε κάνει καθόλου βήματα ως προς την αντιμετώπισή της;
Κατά την άποψή μου, η μόνη απάντηση απέναντι στον λαϊκισμό, ήτοι την διατύπωση απλοϊκών «λύσεων» επί τόσο σύνθετων θεμάτων, όπως αυτά που σχετίζονται με τη δημόσια υγεία, μπορεί να δοθεί μέσω της επιστημονικής τεκμηρίωσης. Η περίφημη ρήση «αν δεν το μετρήσεις, δεν μπορείς να το διαχειριστείς» βρίσκει απόλυτη εφαρμογή στον τομέα της υγείας. Άλλωστε, μία από τις βασικές αιτίες του οικονομικού εκτροχιασμού του κλάδου στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας ήταν η υποτίμηση της αξίας των δεδομένων. Κατ’ αποτέλεσμα, μόλις έγινε αντιληπτό το εύρος της οικονομικής επίπτωσης από τη λειτουργία του συστήματος υγείας, η χώρα υποχρεώθηκε στη λήψη επώδυνων μέτρων, προκειμένου να διασφαλίσει τη βιωσιμότητα του υγειονομικού τομέα, αλλά και τον ευρύτερο δημοσιονομικό εξορθολογισμό του κράτους.
Ωστόσο, με την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων, όπως π.χ. η ηλεκτρονική συνταγογράφηση και παραπομπή σε διαγνωστικές εξετάσεις, σε συνδυασμό με την ίδρυση και λειτουργία του ΕΟΠΥΥ, κατέστη εφικτή η συλλογή πολύτιμων δεδομένων, τα οποία με τη σειρά τους επιτρέπουν στην κεντρική διοίκηση και τους αρμόδιους φορείς να σχεδιάζουν και εφαρμόζουν πολιτικές στη βάση τεκμηρίων. Αυτή η οπτική, μάλιστα, εξελίσσεται ακόμα περισσότερο τα τελευταία χρόνια, κατά τα οποία έχουν γίνει σημαντικότατα ψηφιακά άλματα στον τομέα της υγείας, με πιο χαρακτηριστικό τον Ηλεκτρονικό Ατομικό Φάκελο Υγείας.
Ευελπιστώ ότι η «αλήθεια των δεδομένων» θα προτιμηθεί κατά τη χάραξη πολιτικής υγείας, σε σχέση με τις παραδοσιακές, ιδεολογικής αφετηρίας προσεγγίσεις, που όμως δεν είναι συμβατές με τις σύγχρονες προκλήσεις με τις οποίες βρίσκονται αντιμέτωπα τα συστήματα υγείας διεθνώς.
“Health in All Policies” – μία προσέγγιση, η οποία στοχεύει, αφ’ ενός, στη βελτίωση της υγείας του πληθυσμού και, αφ’ ετέρου, στη μείωση των ανισοτήτων στην Υγεία. Περί τίνος πρόκειται ακριβώς και ποιες είναι κάποιες βασικές ενέργειες που θα μπορούσαν να διευκολύνουν την υιοθέτησή της στη χώρα μας;
Η προσέγγιση που συμπυκνώνεται στη φράση «Υγεία σε Όλες τις Πολιτικές» έχει ως αφετηρία την άποψη ότι η υγεία επηρεάζεται από αποφάσεις που λαμβάνονται σε πολλούς τομείς δημόσιας πολιτικής, και όχι αποκλειστικά από αυτές που προέρχονται από τον τομέα της υγείας.
Αναγνωρίζει την κρισιμότητα των προσδιοριστών υγείας που σχετίζονται με τις κοινωνικές, περιβαλλοντικές και οικονομικές συνθήκες, και προϋποθέτει μία διεπιστημονική και διατομεακή προσέγγιση, μέσω της οποίας καθίσταται εφικτή η συνεργασία διαφόρων τομέων, για τη μείωση των ανισοτήτων και τη βελτίωση της υγείας του πληθυσμού. Ουσιαστικά, πρόκειται για μία εξέλιξη των δημόσιων πολιτικών, οι οποίες οφείλουν να ενσωματώσουν τη διάσταση της υγείας σε όλες τις αποφάσεις τους.
Η υιοθέτηση μιας τέτοιας συνεργατικής μεθόδου χάραξης πολιτικής στη χώρα μας, προϋποθέτει ένα αποτελεσματικό σύστημα συντονισμού των δράσεων όλων των φορέων, παρακολούθησης των επιπτώσεων, αξιολόγησης των αποτελεσμάτων και, εφόσον χρειαστεί, επαναχάραξης όλων των πολιτικών που δεν συμβάλλουν στην επίτευξη των κοινών στόχων υγείας που θα τεθούν.
Η ταχύτερη ενσωµάτωση της καινοτοµίας χωρίς να απειλείται η βιωσιµότητα του συστήµατος δεν επιτυγχάνεται µόνο µε κρατικές παρεµβάσεις, απαιτείται και µία υπευθυνότητα από όλους τους δρώντες της σχετικής αγοράς.
Έχετε πει ότι η αύξηση της δαπάνης υγείας είναι μεν αναγκαία, αλλά όχι αποκλειστική συνθήκη για την ταχύτερη ενσωμάτωση της καινοτομίας. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Τι άλλου είδους παρεμβάσεις θα μπορούσαν να βελτιώσουν την υπάρχουσα κατάσταση;
Η ανάλυση των σχετικών δεδομένων δείχνει, αφ’ ενός, ότι η χώρα μας κινείται σταθερά κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο όσον αφορά την κατά κεφαλή δαπάνη υγείας σε όρους κοινής αγοραστικής δύναμης, αφ’ ετέρου ότι ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης της δαπάνης αυτής στην Ελλάδα είναι υψηλότερος σε σχέση με τον αντίστοιχο στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αυτό σημαίνει ότι βρισκόμαστε μεν σε τροχιά σύγκλισης, ωστόσο αυτή θα χρειαστεί χρόνο λόγω του δυσμενούς αφετηριακού μας σημείου, το οποίο διαμορφώθηκε την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Παρά, λοιπόν, τη δεδομένη ανάγκη για αύξηση της δαπάνης υγείας στη χώρα μας (αυτό αφορά τη δημόσια, καθώς η ιδιωτική είναι ήδη πολύ υψηλή), η οποία συντελείται όπως αποτυπώνεται και στα δεδομένα του κρατικού προϋπολογισμού, η βελτίωση της αποτελεσματικότητας του συστήματος προϋποθέτει και άλλα μέτρα. Άλλωστε, οι διεθνείς συγκρίσεις δείχνουν, για παράδειγμα, ότι και χώρες με πολύ υψηλότερη δαπάνη υγείας, και μάλιστα δημόσια (π.χ. Φινλανδία), παρουσιάζουν προβλήματα κάλυψης των αναγκών υγείας του πληθυσμού τους, την ίδια στιγμή που άλλες με μικρότερη χρηματοδότηση (π.χ. Ουγγαρία) τοποθετούνται σε ευνοϊκότερη θέση στον σχετικό δείκτη.
Όσον αφορά την ταχύτερη ενσωμάτωση της καινοτομίας, εκτιμώ ότι η συστηματική εφαρμογή μέτρων ελέγχου και εξορθολογισμού της ζήτησης, η διεύρυνση του πεδίου της αξιολόγησης των νέων διαγνωστικών και θεραπευτικών μεθόδων, και η επέκταση της πρακτικής της διαπραγμάτευσης, μπορούν να επιτρέψουν τη πραγματοποίησή της, χωρίς να απειλείται η βιωσιμότητα του συστήματος. Θα πρέπει, όμως, να αναφερθεί ότι μία τέτοια ισορροπία δεν επιτυγχάνεται μόνο με κρατικές παρεμβάσεις, αλλά απαιτείται και μία υπευθυνότητα από όλους τους δρώντες της σχετικής αγοράς. Και, βέβαια, διαφάνεια και λογοδοσία, δηλαδή πάλι αξιοποίηση των δεδομένων και επιστημονική τεκμηρίωση των παρεμβάσεων.
«Ταμείο Καινοτομίας»: μια πολυσυζητημένη παρέμβαση που αναμένεται να τεθεί σύντομα σε εφαρμογή. Δεδομένων των συνθηκών στη χώρα μας, θεωρείτε ότι τηρούνται οι απαραίτητες προϋποθέσεις, προκειμένου η πρωτοβουλία αυτή να διευκολύνει αποτελεσματικά την καλύτερη πρόσβαση των ασθενών στις απαραίτητες για εκείνους καινοτόμες θεραπείες;
Πράγματι, πρόκειται για μία καινοτόμο παρέμβαση με τα χαρακτηριστικά που αναφέραμε παραπάνω. Αποσκοπεί στο να διασφαλίσει την άμεση διάθεση και στην Ελλάδα των προηγμένων θεραπειών και των θεραπειών προτεραιότητας, με βιώσιμους όρους για το σύστημα υγείας. Αυτό μπορεί να συντελεστεί με τη διαμόρφωση ενός σταθερού, διαφανούς και δίκαιου πλαισίου συνεργασίας μεταξύ της Πολιτείας και της φαρμακευτικής βιομηχανίας. Προφανώς βασικοί ωφελούμενοι είναι οι ασθενείς, στόχος ο οποίος, άλλωστε, βρίσκεται στον πυρήνα της αποστολής της πολιτικής υγείας.
Σημειώνεται ότι τέτοια σχήματα αξιολόγησης και αποζημίωσης λειτουργούν αξιοποιώντας πραγματικά δεδομένα από την κλινική πράξη, τα οποία καθιστούν εφικτή την έγκυρη εκτίμηση του κλινικού οφέλους και της επίδρασης στην ανάλωση πόρων, οδηγώντας έτσι σε δίκαια επίπεδα αποζημίωσης. Πρόκειται για μία παρέμβαση με πολλαπλά οφέλη, την οποία η χώρα μας είναι σε θέση να υλοποιήσει, καθώς διαθέτει και τα εργαλεία και τους ανθρώπινους πόρους που απαιτούνται.
Στο πλαίσιο των δυσκολιών της πρόσβασης στο σύστημα υγείας, έχει αποδειχθεί ότι βασικό ανασταλτικό παράγοντα αποτελεί και το κενό πληροφόρησης μεταξύ των πολιτών, το οποίο τροφοδοτεί ένα κλίμα ανασφάλειας. Πέρα από την ίδια την Πολιτεία, πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος των εκπροσώπων των ασθενών στην αντιστροφή αυτού του κλίματος; Και με ποιον τρόπο;
Τα τελευταία χρόνια το κίνημα των ασθενών έχει σημειώσει εντυπωσιακά βήματα προόδου. Δικαίως, οι εκπρόσωποι των ασθενών αποτελούν σήμερα σταθερό συνομιλητή της Πολιτείας κατά τη χάραξη πολιτικών υγείας, κάτι το οποίο συνιστούσε διαχρονικό αίτημα του χώρου.
Η εξέλιξη αυτή, πέρα από την προφανή βελτίωση των επιπέδων της «δημοκρατίας στην υγεία» που επιφέρει, επιτρέπει τον σεβασμό των προτιμήσεων και των επιλογών των πολιτών κατά τη λήψη αποφάσεων πολιτικής υγείας, αυξάνοντας με τον τρόπο αυτό τις πιθανότητες επιτυχίας μίας παρέμβασης. Από την άλλη, συμβάλλει στο να γίνουν αντιληπτοί οι περιορισμοί που υπάρχουν σε οικονομικούς, διοικητικούς και άλλους όρους, με αποτέλεσμα οι προτάσεις οι οποίες κατατίθενται να είναι πιο ορθολογικές και η υιοθέτησή τους περισσότερο εφικτή.
Σε κάθε περίπτωση, η δημιουργία ενός διαύλου διαρκούς επικοινωνίας μεταξύ των πολιτών, των επαγγελματιών και επιστημόνων υγείας, και της Πολιτείας, μόνο θετικά αποτελέσματα μπορεί να έχει. Υπό την ίδια οπτική, η συστηματική μέτρηση της εμπειρίας των πολιτών από την επαφή τους με το σύστημα υγείας, μπορεί να αποτελέσει κρίσιμο «εισερχόμενο» για τον σχεδιασμό της αντίστοιχης πολιτικής.
